“Ёлғон уч кун ернинг тагида ётади, …”

  • Толиб Ёқубов

    Донолардан эшитганман: “Ёлғон уч кун ернинг тагида ётади, уч кундан кейин ер устига чиқади ва бориб-бориб ошкор бўлади”.

    Нега шундай? Рост – бир вариантли, уни бир-бирига қарши, бир-бирига мос келмайдиган таърифи бўлмайди, яъни ҳақиқат – битта! Бирор факт ҳақида гапирсангиз-у, у рост бўлса, уни бошқача, яъни унга қарама-қарши тарзда гапира олмайсиз.

    Ёлғон – кўп вариантли, яъни битта нарса (факт) ҳақида исталганча ёлғон гапириш мумкин – уларнинг ҳаммаси бир-бирига зид бўлади. Ёлғон гапирадиган одамлар айнан зиддиятда тутиладилар.

    Инсоният тарихида “давлат” тушунчаси пайдо бўлибди-ки, унинг ёнида “махсус хизмат” (“хуфъя ташкилот”, “жосуслик хизмати” ва ҳ.) пайдо бўлган. Давлат сиёсати, унинг раҳбарлари ва уларнинг манфаатини қўриқлаш учун, албатта. Давлат ибтидоий, феодал, мустабид, демократик бўлиши мумкин, бироқ унинг махсус хизмати ҳамма вақт ёлғон гапирадиган органдир. Мутахассисларнинг гапига қараганда, бундай ташкилотга рост гапирадиган одамни хизматга олишмас экан.

    Кўпчилик тушунадиган бу оддий ҳақиқат ҳақида мен нега ёзаётирман? Бир неча кун илгари ўзбекистонлик, яна-да аниқроқ айтилса – жиззахлик, Жамшид Мухторов ҳақида интернет сайтларда гап-сўз чиқиб қолди. Турли муносабатларни эшитдик. Жамшидни билганлар бор, билмаганлар бор. Билмаганлар орасидан дарров нотўғри, хато хулосага келганлар чиқди. Одамлар мавжуд бўлмаган “Гулсумой” масаласида Ўзбекистон давлатининг махсус хизмати (МХХ) ҳар нарсага тез ишониб кетадиган одамларнинг оғзига чўп ўлчаб кетганини тезгина унутдилар, шекилли.

    Хўш, Жамшид Мухторов ким ўзи? Келинг, аввал мен сизларга ўзим билган айрим нарсаларни айтиб берай. Кейин умумий хулосани ўзларингиз чиқарганларингиз маъқул.

    Мен бу одамни жуда яхши танийман. У асли жиззахлик, бир пайтлар ”Эзгулик” инсон ҳуқуқлари жамиятининг Жиззах вилоят бўлимининг раиси ва МХХ томонидаан ёлланган қип-қизил ”шестёрка” одам бўлган. Унинг синглиси Жиззах туман жиноят ишлари бўйича судда котиба бўлиб ишлар эди. Кейин у 17 ёки 19 йилгами қамалиб кетди. Бу муҳим воқеа бўлгани учун унга қисқача тўхталаман.

    2005 йили Жиззахда кетма-кет 5 одам ўлдириб кетилди. Ҳаммаси ўз машинасида киракашлик қиладиган одамлар бўлган. Биттаси бизнинг қишлоқдан, менинг катта поччамнинг акасининг ўғли Акмал эди.

    Қотиллар ҳайдовчиларни ўлдириб, уларнинг боши, қўли ва оёқларини кесиб олиб, бу тана бўлакларини турли жойларга ташлаб кетар, машинасини эса олиб кетишар экан. Баъзи таналарнинг калласи топилмаган ҳам.

    Бу ишни Жамшиднинг синглиси ва унинг юрадиган йигити бирга юриб амалга оширишар экан. Жамшиднинг синглиси 19-20 ёшлардаги чиройли қиз бўлган ва у таксига ўтириб (ҳалиги киракашларнинг машинасига) йўлда йигитини олиб, узоқ бир манзил (Самарқанд, Фориш ва ҳ.)га кетишар экан ва йўлда ҳайдовчини ўлдиришар экан.

    Ана шу воқеалардан сўнг Жиззахда тўполон бўлиб кетди. Яқинлари ўлдирилган одамлар Жамшид, унинг оиласи, онаси яшайдиган уйигача бостириб бориб, урмоқчи бўлишган. Шундан кейин Жамшид Ўзбекистондан чиқиб кетди ва БМТнинг Қочқинлар масалалари бўйича Комиссариати (УВКБ)нинг ёрдами билан АҚШдан бошпана олди. Унга Васила Иноятова («Эзгулик»нинг раиси) ўз вақтида яхши характеристика ёзиб берган (УВКБ учун).


    Жамшид Мухторов ҳуқуқбонлик ҳаракатига қандай қўшилган?

    2001 йил ёзида Бахтиёр Ҳамраев менинг Тошкентдаги уйимга ёши 55-60 ларда бўлган бир қозоқ одамни олиб келди. У бизнинг ташкилотга аъзо бўлиш истагини билдирибди. Қабул қилдик. Исм-фамилияси Абай Байбулатов экан. Ўша йили у ЎИҲЖнинг 3-Қурултойида Жиззах вилоятидан делегат бўлиб ҳам қатнашди.

    Кейинчалик (2003 йилда) бу одамнинг Жиззах вилоят Миллий Хавфсизлик Хизматининг агенти эканлиги маълум бўлди ва биз уни ташкилотдан чиқариб юбордик.

    Тез орада Абай Байбўлатов ”Эзгулик”нинг вилоят бўлимига раис бўлди. Бир куни ”Озод деҳқонлар” партиясининг офисида ”Давра кенгаши” нинг мажлиси бўлди. Мени таклиф қилишди, бордим.

    Ўша ерда кўпчиликнинг ичида мен Василага: ”Биз ҳайдаб юборган снбэшникни ташкилотингизга вилоят раҳбари қилибсиз-да” – дедим. Васила бир оғиз ҳам жавоб қилмади, лекин бирдан стол устига бошини эгиб бир нуқтага қараб қолди ва йиғилиш тугагунча шу ўтиришда ўтирди: на гапирди, на бошини кўтарди. Йиғилиш тугаганда ҳеч ким билан хайрлашмай чиқиб кетди. Бунга анча одамлар гувоҳ бўлди. Гувоҳлардан Искандар Худойберганов ва Исмоил Дадажонов эсимда қолган.

    Менинг гапимдан сўнг ҳам Васила Абай Байбўлатовни ишдан бўшатгани йўқ, бироқ сал кейинроқ улар пул масаласида қаттиқ уришиб қолишганини эшитдик. Шундан кейин Васила Жиззахга бориб, мажлис ўтказиб Абайни ишдан бўшатди. Ўрнига Жамшид Мухторовни раис этиб қўйиб кетди. Ҳозиргача Абай Байбулатов МХХнинг интернет-сайти http://www.uz-press.info да мен, Бахтиёр Ҳамраев ва бошқа ҳуқуқбонлар ҳақида тўҳмат ва иғвога тўла мақолаларини тез-тез чоп этиб туради.

    Ундан олдин мен Жамшидни танимасдим. Раис бўлгандан кейин Жиззахга борсам у дарров уйимга кириб келадиган бўлди. 2004 йил 15 октябрь куни ҳамда 29 ноябрь-15 декабрь кунлари (шанба ва якшанба кунларидан ташқари ҳамма кунлар) ташкилотимиз вилоят ҳокимияти олдида пикет қилди. Жамшиднинг башараси ўша кунлари яққол билинди. Пикетдан бир кун олдин у уйимга келиб: ”Эзгулик” тайёр, эртага ҳаммамиз пикетга қўшиламиз” деб кетди.

    Пикет куни бир ўзи келди ва: ”Васила опа телефон қилиб пикетда қатнашишимизни таъқиқлади” – деди, ўзи ҳам сафга турмади ва анча наридан кузатиб юрди. Бир пикетимиз куни олдимизга вилоят прокурори Равшан Муҳитдинов чиқди ва менинг олдимда тўхтади. Мен унинг олдига талабларимиз бўйича 3-4 та саволлар қўйдим. Уларнинг бирортасига прокурор жавоб бера олмади. Жавоб бермади эмас, жавоб бера олмади. У бизни ҳокимият биносига кириб гаплашишга ундади, биз рад этдик. Шунда у нарироқда бизни кузатиб юрган Жамшид Мухторов билан ҳокимият биносига кириб кетди. Улар нима ҳақида гаплашгани бизга қоронғулигича қолди.

    Мен Жамшид Мухторовни кўп кузатганман, гапларига эътибор берганман, анализ қилганман. Агар бирор синчков одам у билан бир марта гаплашса дарров ундан шубҳалана бошлаши аниқ. Умуман, ”Эзгулик”нинг вилоят ва туман бўлимлари раҳбарларининг аксарияти ё милициядан ёки МХХдан чиққан одамлар эканлиги ажабланарлик. Ангренлик Абдурасул Худойназаров ҳам илгари милицияда ишлаган (бир неча йилдан бери қамоқда).

    2004 йил августда мен ташкилотимизнинг Қашқадарё ва Бухоро вилоят бўлимлари фаолияти билан танишиш учун Қарши ва Бухорога бордим. Бухоро бўлимимиз раиси Бобомурод Раззоқов мендан; «Толиб ака, «Эзгулик» қандай ташкилот» деб сўраб қолди. Мен ҳайрон бўлиб: «Бизнинг ташкилот сингари ҳуқуқбонлик ташкилоти. Нега сўраяпсиз?» – дедим. «Яқинда Васила келиб 2-3 та одамга «Эзгулик»нинг гувоҳномасини бериб кетди. Улар МХХнинг одамлари эканини биз аниқ биламиз» – деди жавобан Бобомурод.

    АҚШда Жамшид Мухторов диндор бўлиб кетди деб эшитдик: узун соқол қўйвориб, диндорларча кийиниб юрадиган бўлди, қандайдир бир диний оқим ғояларини жиддий тарғибот қиладиган бўлди, дейишди. Буни менга АҚШда яшайдиган танишларим айтишди. Бир куни у скайп орқали менга чат ташлаб: ”Демократия куфр, мана бу йўл тўғри” деган нарсаларни ёза бошлади. Бошида 1-2 та чатига жавоб бердим. Кейин менга чат ёзмаслигини кескин айтдим – алоқамиз узилди.

    «Таянч» ташкилоти тузилаётганда унинг баъзи ҳужжатларини тахрир қилиб беришни мендан илтимос қилишди. Бир ҳужжатга қарасам, ташкилот раҳбариятига Жамшид Мухторов ҳам сайланибди. Мен унинг кимлигини ташкилот раҳбарларига тушунтирдим. Билишимча уни ташкилотдан ўша вақтда чиқаришган.

    Барча соқол қўйган ва диндорларга ўхшаб кийинган одам ҳақиқий муслим бўлавермайди. У МХХнинг одами ҳам бўлиши мумкин!

    Менинг ўғлим Жиззахда эканлигида ”Дамас” машинасини ремонт қилдиргани Ориф исмли бир одам келар экан. Бизнинг машинамиз йўқ бўлгани учун мен бирор узоқроқ жойга бормоқчи бўлсам, Олим ўша одамга телефон қилса дарров етиб келар эди. Кейинчалик маълум бўлишича унинг Али Норматов деган ўғли президент хавфсизлиги хизматининг капитани экан (Служба безопасности президента, бу – СНБнинг элитний қисми ҳисобланади). Бу Службанинг барча аскарлари ва офицерлари (шу жумладан Али ҳам) АҚШда тайёргарликдан ўтказилган экан.

    Бир кун Жиззахга келсам, ўғлим гапириб қолди: «Яқинда Али Жиззахга келди, таниб бўлмайди, узун соқол қўйган, диндорларча кийинган экан. Дадаси билан юрганда кўчада кўришдик. Ҳайрон бўлиб сўрасам: ”Яқинда Покистондан келдим” деб айтди менга»

    Покистонда ўзбеклар кўп, улар орасида кайфият қандайлиги МХХни жуда қизиқтирадиган йўналишлардан бири (бошқа мамлакатларда яшайдиган ўзбеклар ҳам). Бу амалиёт МХХга КГБ (Давлат хавфсизлиги комитети)дан мерос қолган. 1917 йил большевиклар (коммунистлар) ҳокимиятни қуролли давлат тўнтариши уюштириб ҳокимиятга келгач Россия ва Украинадан миллионлаб одамлар чет элларга чиқиб кета бошлаган ва улар ўзга юртларда диаспоралар ташкил эта бошлаганлар. Диаспоралар кайфиятини ўрганиш учун КГБ минглаб «қочоқ»лар ташкил қилишган. Бу «қочоқ»лар тўпланган маълумотларни «Центр»га етказиб туришган.

    Ҳокимиятга келган ҳар қандай авторитар раҳбар ва унинг ҳамтовоқлари биринчи навбатда ички ва ташқи душманни излашади, агар у бўлмаса, уни ўйлаб топишади ва ташкил қилишади. Бу азалдан бўлиб келган амалиёт ва бу йўналишда махсус хизматлар энг қабиҳ йўл ва усуллардан қайтмайдилар.

    Ҳокимият тепасига келгач И. Каримов ички ва ташқи душман сифатида мусулмон диндорларни танлади. Ўзбекистон Исломий Ҳаракати (ЎИҲ) ва интернетда бор-у ўзи кўринмайдиган «Исломий жиҳод иттифоқи» (ИЖИ) ташқи душман ролини қойилмақом қилиб ўйнаб келаяпдилар. Уларнинг касофатига ички душман сифатида қаралаётган ўн минглаб оддий номозхон йигитлар қамоқхоналарда азоб чекмоқдалар ва ўлдирилмоқдалар.

    Шуни ҳам қайд этиш керак-ки, бундай ҳаракатлар ичида қалбида ҳақиқатан ҳам ватандаги мустабид тузумга қарши курашиш нияти бўлган инсонлар ҳам бўлиши мумкин. Шундайларни аниқлаш ва йўқ қилиш МХХнинг асосий вазифаларидан бири бўлиши табиийдир.

    19-20 йил олдин ташкил қилинган ЎИҲ билан ҳозирги кундаги ЎИҲ орасида катта фарқ бор. ЎИҲ ичидаги кайфият қайси томонга ўзгараётгани ҳақида МХХга янги маълумотлар керак. Шунинг учун МХХ унга ўзи тайёрлаган янги одамларини сингдириб туриши керак.

    Жамшид Мухторов «қочоқ» сифатида Қирғизистондалигида бир қатор ўзбекистонлик қочоқларни МХХ вакилларинга тутиб бергани ҳақида маълумотлар бор. Бу ҳақида ўша пайтларда ўша ерда бўлган одамлар ёзиб қолишлари ҳам мумкин.

    Жамшид Мухторов АҚШдаги демократик тартибдан фойдаланиб АҚШда бекорга баҳайбат соқол қўйворган эмас. Бу кўриниш унга ва МХХга Али Норматов каби Покистонда бемалол юриш учун зарур бўлган, холос.

    Шунинг учун Жамшид Покистонга И.Каримов режимига қарши кураш учун кетаётганига мен заррача ҳам ишонмайман. Аксинча, у Покистонга Кариммов режимиинг махсус топшириғи билан, Ўзбекистон Исломий Ҳаракати сафларига кириш ва махсус вазифани бажаришда айғоқчилик вазифасини бажариш учун бормоқчи бўлган деган фикрдаман.

    Ўзбек мухолифати ва хориждаги кўпчилик ўзбекларнинг хатоси

    Юқорида ёзганимдай, давлат идоралари ва уларда ишлайдиган раҳбар ва ходимларни КГБ 100% назорат қилгани ҳаммага маълум. И.Каримов совет идораларида кўп йиллар ишлаган, унда коммунистик бошқарув ва КГБча назорат менталитет даражасида шаклланган. У давлат бошига келганда мухолифат деб аталувчи кучларга қарши шафқатсиз уруш очмаганда, уни ҳозир ҳеч ким “диктатор” деб атамаган бўларди. У ўзининг биринчи қадамлари сифатида куч салоҳиятига эга бўлган органларни, уларнинг ичида эса МХХни кучайтиришга асосий эътиборни қаратди.

    МХХ, прокуратура, милиция, суд, армиядан ташқари Ўзбекистонда ҳеч қандай номга эга бўлмаган, бироқ сон жиҳатдан уларнинг барчасидан катта бўлган яна битта “ташкилот” шакллантирилди. Бу – бир қисми МХХга, бир қисми милицияга, бир қисми прокуратурага хизмат қиладиган айғоқчилар (жосуслар, хуфъялар, агентлар) “ташкилотидир. Мен шундай бир фактга дуч келганман.

    Вилоятлардаги ҳуқуқбонларимиз менга суд ҳукмларини юборар эдилар. Кўпчиги бўйича биз билдиришномалар, шикоятлар ва бошқа турдаги ҳужжатлар тайёрлар эдик. Жиззах вилоятидан келган суд ҳукмлари билан ишлаш чоғида мен бир фактга эътибор қилдим: вилоятнинг турли регионларида бўлиб ўтган бир неча судларда икки одам гувоҳ бўлиб қатнашаверган. Уларнинг исми-фамилиялари, туғилган йиллари, яшаш адреслари бир хил эди.

    Айғоқчилар биринчи марта Ўзбекистон “Бирлик” халқ ҳаракатига, сўнг “Эрк” демократик партиясига тиқиб ташланди. Юзада кўриниб турган фактларга раҳбарлар эътибор қилишган эмас. Мас., ички ишлар вазирлигида ишлаган ва ўзини “адолатсизлик билан ишдан ҳайдалган” деб таништирган бир майонги “Бирлик” ўз сафига олди. Фақат олди эмас, у ташкилотнинг Пишпек кўчасида жойлашган офисида кечаси қоровулчиликка қўйила бошлади. Топширилган вазифани бажариб бўлгач, у яна ИИВга қайтди.

    Ўзбекистон Олий судининг собиқ раиси Содиқжон Йигиталиев “Эрк” партиясига кирди. Фақат кирди эмас, унинг асосий Котибдаридан бирига айланди. Натижа эса маълум.

    МХХ ўз айғоқчиларини Ўзбекистон Инсон Ҳуқуқлари Жамиятига киритишга ҳам муваффақ бўлган. Баъзиларини биз фош этишга эришганмиз. Михаил Ардзинов, Марат Зоҳидов ва Васила Иноятова турли пайт ва вазиятларда МХХнинг проекти эканлиги маълум бўлди. Булардан М.Зоҳидов ўзининг бу мақомини яширмаган. МХХ айғоқчилари журналистлар орасига, халқаро ташкилотлар ва радиоларга ҳам киритилганини кўпчилик билади.

    Иккита мисол. “Сорос фонди”нинг Тошкентдаги офисида 50 га яқин ходим ишлар эди. Фақат уларнинг раҳбари (Франциялик Ален Делетроз) чет эллик эди, холос. “Шу ташкилотнинг шоферигача МХХ томонидан киритилган” деганини мен ишончли манбъадан эшитганман.

    Бир пайтга келиб Ўзбекистон ҳукуматига халқаро ташкилотларнинг чет эллик раҳбарлари ҳам ортиқчалик қила бошлади ва ҳукумат халқаро ташкилотларга бу лавозимларда фақат ўзбекистонлик (аниқроғи, мхх-чи) ишлаши керак, деган талаб қўйди. Шундай қилиб, “Сорос фонди”да ҳамма ходим ўзбекистонлик бўлди. Тошкентда элчидан бошқа барча ходимлари маҳаллий одамлар бўлган элчихона бўлгани тамоман тушунарсиз эди.

    “Озодлик” радиосини бир неча йил бошқарган Азиз Жўраев Ўзбекистон махсус хизмати томонидан киритилганини одамлар очиқ-ойдин гапира бошладилар. Буни унинг барча ҳатти-ҳаракати айтиб турар эди.

    Бироқ, ўйлашимча, энг кўп айғоқчилар диндорлар орасига сингдирилган бўлса керак. Бу айғоқчилар мусулмонларни хоҳлаганларича алдадилар, қамалишларига сабабчи бўлдилар, уларни чалғитдилар, МХХ, прокуратура ва милицияга “ем” қилиб тайёрлаб бердилар. Аксарият мачит имом-хатиблари МХХ томонидан тайинланди ёки алмаштирилди. Мусулмонлар кўп ҳолларда айғоқчиларнинг моҳиятига ҳам тушунишмади, уларни фош ҳам қилишмади ва ҳозир ҳам кўпчилик уларнинг таъсирида юришибди.

    Шунча гап-сўзлардан кейин ҳам ўзбек мухолифати ва хориждаги ўзбекларнинг кўзи очилгани йўқ. Ўзбеклар ҳанузгача МХХни инсонни, адолатни ва диёнатни бир пулга олмайдиган ифлос, худосиз ва жиноий ташкилот сифатида эмас, балки романтик, ҳамма соҳада унинг одамлари илғор, улардан ўрнак олса бўлдиган ташкилот сифатида қарашга ўрганиб қолишган. Ўзбекистонда эса ёшдар орасида шу ташкилотга кириб ишлаш иштиёқи баланд.

    Ҳаётни яхши ўрганган одамлар эса очиқ душмандан яширин душман хавфлироқ, дейишади.

    Толиб Ёқубов

    26 январь, 2012 йил

20 ноябрь 2004 й.
Адолат ва одил суд бўлмаган шароитда
давлат қароқчилар тўдасига айланади
Августин Аврелий

ЎЗБЕКИСТОН ИНСОН ҲУҚУҚЛАРИ ЖАМИЯТИ
МАТБУОТ МАРКАЗИНИНГ
ХАБАРНОМАСИ

Жиззах вилояти тергов органларида жиноий ишлар қандай сохталаштирилади
ва унга суд органларининг муносабати қандай?

Ушбу Хабарномани бизга Жиззах шаҳридан ташкилотимиз раиси Толиб Ёқубов йўллаган бўлиб, у 2004 йил 23 сентябрдан бошлаб акционерлик-тижорат «Пахта-банк»нинг собиқ ходими Ҳамид Оқилович Султоновнинг 2004 йилнинг 31 мартида қўзғатилган 22-503/02-1444 – сонли жиноий ишда ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиб келмоқда.

Т.Ёқубов ўз мақоласини уч қисмга бўлган: мақоланинг биринчи қисми Жиззах вилоят прокурори Равшан Муҳитдиновга қарата “Қисқа Мурожаат”дан иборат бўлса, иккинчи қисмини муаллиф «Прокурор Р.Муҳитдиновнинг ўз лавозимида бир кунлик фаолияти», учинчисини эса «Прокурор Р.Муҳитдинов ва унинг қўл остидаги ходимларнинг одил судга нисбатан жиноятлари» деб атаган.

Қуйида биз мазкур мақоланинг тўлиқ матнини келтирамиз.

1-қисм

ЖИЗЗАХ ВИЛОЯТ ПРОКУРОРИ Р.МУҲИТДИНОВГА ҚИСҚАЧА МУРОЖААТ

Жаноб прокурор!

Мен Сизни норостгўйлик, виждонсизлик ва одил судга нисбатан жиноят қилганликда айблайман.

Мен Сизга Ўзбекистон Республикаси қонунларини ашаддий ва муттасил бузиб келаётган одам сифатида қарайман.

Мен аминман-ки, Сиз Жиззах вилоят прокуратураси ва унинг бўлимларини коррупция ва қонунбузарликнинг уясига айлантиргансиз.

Мен одил суд системасида Сиз тасодифий одамсиз ва Сизнинг унга нисбатан жиноятларингиз беҳисоб деб ҳисоблайман.

Мен Сизни, қонунларга амал этишни изчиллик билан назорат қилиш орқали ўзбек давлатчилигини мустаҳкамловчи юртимизнинг прокуратура каби энг нуфузли муассасасида бундай юқори лавозимни эгаллаб туришга лойиқ эмас деб ҳисоблайман

Мен башорат қиламан-ки, Ўзбекистондаги мавжуд сиёсий тузумни қўллаб-қувватлашга ўзингизнинг ҳиссангизни қўшаётганингиз учун Сиз халқ ва тарих олдида жавоб берасиз. Сиз эътиқод билан хизмат қилаётган сиёсий тузумни муқаррар инқироз кутмоқда.

«Давлат ёлғон туфайли ўлади». Бу ҳақиқат қадимги юнонларга ҳам маълум бўлган. XXI-чи асрда ҳам у Сиз ва ҳокимият тепасидаги бошқа одамларга маълум эмас. Айнан шу сабабли мамлакатимизнинг «порлоқ истиқболи» учун жавобгарлик тўлиқлигича Сиз ва Сизга ўхшаганларнинг гарданида бўлади.

«Адолат ва одил суд бўлмаган шароитда давлат қароқчилар тўдасига айланади». Бу ҳикматни IV-чи асрда Августин Аврелий изҳор этган. Сиз ва Сизга ўхшаганлар римлик донишманднинг бу фикри Ўзбекистон шароитида тўғри эканлигини исботладингизлар.

Сиз ва Сизга ўхшаганлар мамлакат Конституцияси ва қонунларини оёқ-ости қилмоқдасиз, ва бу билан эркинлик, инсон ҳуқуқлари ва бошқа демократик қадриятларни буғувчи сифатида ўзингизни фош этмоқдасиз.

Бу ҳатти-ҳаракатлар ўзбек халқига ҳозирда ҳам, келажакда ҳам жуда қимматга тўшади.
2-қисм

Р.Муҳитдиновнинг ўз лавозимидаги бир куни
.
Ҳафтанинг ҳар пайшанбаси Жиззах вилоят прокурори Равшан Муҳитдиновнинг фуқароларни қабул қилиш куни ҳисобланади: у фуқароларни 900 дан 1300 гача қабул қилади. Бу ҳақда прокуратура биносининг биринчи қаватидаги қабул хонаси эшиги ёнидаги деворга осиб қўйилган тахтачада шундай ёзилган.

Барча давлат муассасалари, шу жумладан Жиззах вилоят прокуратураси ҳам, баланд, учи найзали темир панжаралар билан ўраб олингани учун фуқаролар ичкарига киришга имконият бўлмагани учун прокуратура биносига фақат ташқаридан қараб турар эканлар.

Бошқача иложи ҳам йук, чунки Ўзбекистоннинг ҳамма жойида террористлар, ислом экстремистлари, бен-ладенчилар изғиб юришибди, ҳукумат доиралари айтишича мамлакатдаги вояга етган ҳар икки фуқаросидан биттаси жинси, ирқи, ижтимоий келиб чиқишидан қатъий назар, бироқ диний эътиқодига боғлиқ бўлган ҳолда шу иш билан шуғулланар экан.

Прокуратура биносига кириш учун мўлжалланган ягона кириш эшигини милиция ходимлари кўз қорачиғидай қўриқлаб турар ва ҳар қандай саволга аниқ ва қатъий ҳолда «ЙЎҚ» деб жавоб беришар экан.

Пайшанба куни бинога кирадиган иккинчи кириш эшиги ҳам очилади, бироқ у ҳафтада олти кун қулф ҳолда туради. Бу эшикка кирган одам темир панжара билан ҳосил қилинган тор йўлак бўйлаб (прокуратура ҳовлисида) юриб бориб, сўнгра бино ичидага эни 1,5 м, бўйи 3 м бўлган, ҳамда кириш эшигидан ташқари яна учта эшикка эга бўлган коридорчага кириб боради.

Коридорчада арзгўй одамларга оддийгина бўлса-да шароит яратиб қўйилган, деб ўйламанг, тағин. Агар сен эмизакли бола кўтарган аёл бўлсанг, навбатинг келгунча болангни кўтариб оёқда тураверасан. Навбатинг келса, албатта. Агар арзгўй саксон ёшли оқсоқол бўлиб, туравериб оёқлари ҳориб қолса, у ҳолда қария ўша ернинг ўзида ерга ўтириб олиши мумкин. Табиий, ерда жой топа олсалар.

Ҳалиги коридорчага киргач, юқорида айтилганидек, кириш эшигидан ташқари яна учта эшикни кўрасиз. Уларнинг бирининг ортида прокуратуранинг “Шикоят ва аризалар бўлими” бўлса-да, бироқ унинг очиқ турганини бирор кимса кўрганини одамлар эшитмаган.

Прокуратура биносига, тўғрироғи ҳалиги коридорчага кирган одам: «Мен энди прокурорнинг қамарюзли афтини албатта кўраман ва у менинг сўзимни ҳеч бўлмасдан эшитади», деб ўйлаган инсон қаттиқ адашади. Бу ер сенга Германия ёки Англия эмас-ки, сени ИНСОН сифатида қабул қилишса! Ўзбекистонда прокурор қабулига борар экансан, сен унинг назарида ҳашаротчадан улуғроқ эмаслигинг тўғрисидаги фикрда мустаҳкам бўлишинг керак.

Кимни қабул қилиш керак, кимни эса энасининг уйига жўнатиб юбориш кераклиги борасида прокурорда имконият катта. Шу сабабли, унинг Жаҳонгир Исломов исмли ёрдамчиси бўлиб, сиз аввал унга учрашишга мажбурсиз. У коридорчадаги ҳалиги эшикларнинг иккинчисининг ортида ўтиради.

Аввал сиз унга ўз муаммонгиз ҳақида ҳамма нарсани гапириб берасиз-да, унинг юзига узоқ термулиб ўтирасиз. Бундан максад: «Мени Жаҳонгирбек арзгўйларни қайд қилиш журналига ёзармикин?» деган нарсани билиб олишга интиласиз.

Жаҳонгир Сизнинг фамилиянгизни журналига ёзган тақдирда ҳам сиз жуда қувониб кетмаслигингиз керак. Одатда у журнални қўлтиққа қисиб, ўз хонасидан чиқиб, унинг эшигини қулфлайди, кейин иккинчи калит билан коридорчадаги учинчи эшикни очади-да, унга кириб кетади. Бунда у ортидан яна қулфлаб кетишни унутмайди. Коридорчада арзгўйлар орасида ўзаро узоқ сўҳбат бошланади. Вақтни ўтказишингиз керак-ку, ахир!

18 ноябрь, пайшанба куни вилоятнинг турли регионларидан келган ўндан ортиқ фуқаролар вилоят прокурори қабулига кириш илинжида прокуратура биносига кириладиган иккинчи эшик олдида муддатдан илгарироқ тўплана бошладилар. Уларнинг ичида мен, Ўзбекистон Инсон Ҳуқуқлари Жамияти раиси Толиб Ёкубов, ҳам бор эдим.

Тўпланганлар орасида яқинда ўғли ўлдирилган, мусибатдан чуқур изтиробда бўлган бир аёл алоҳида ажралиб турар эди. Унинг гапига қараганда, айнан прокуратура ва ҳуқуқ-тартибот органларида уни ҳеч ким тушунмаётган экан.

Тахминан эрталаб 1000 ларда журнални қўлтиқлаб, ҳамма арзгўйларни коридорчада қолдириб, Жаҳонгир прокурор олдига чиқиб кетди. Қабул вақтининг охирига 15 дақиқа қолганда журналга ёзилганлардан фақат бир арзгўй прокурор олдига кириб чиққанлиги маълум бўлди. Одамлар олдига ичкаридан чиқиб келган Жаҳонгир прокурор қабули тугаганини эълон қилди.

Арзгўйларнинг «Нима учун бизларни шунча вақт куттирдиларинг?» деган саволига у: «Тошкентдан Бош прокуратурадан бир одам келган, эрталабдан бери прокурор олдида ўтирибди» – деди. Вилоятнинг узоқ ҳудудларидан келган арзгўйлар прокурорнинг ўзларига кўрсатган муносабатидан қаттиқ ранжиган эдилар.

Мен ўзимнинг норозилигимни билдириб, прокурор «Фуқароларнинг мурожаатлари тўғрисида»ги қонунни, фуқароларнинг конфидиция ҳуқуқларини қўпол бузганини, у арзгўйларга нисбатан ҳурматсизлик кўрсатганини айтиб, тушунтиришни талаб этдим.

Жаҳонгир бир неча арзгўйларга, жумладан менга, эртага эрталаб келишни, уларни прокурор қабул қилишини айтди. 19 ноябрь куни эрталаб прокурор ҳам, Жаҳонгир ҳам уларни алдагани маълум бўлди. Милиция ходимлари арзгўйларни кириш эшиги олдига якинлашишга ҳам йўл қўйишмади.

3-қисм

Р.Муҳитдинов ва унинг қўл остидагиларнинг Одил судга нисбатан жиноятлари

2004 йил 31 март куни Жиззах шаҳар прокурорининг катта ёрдамчиси Бобур Тўйчиев 02-1444 сонли жиноий иш (ЖИ) қўзғатган бўлиб, унга айбдор тариқасида Жиззах вилоятилик уч фуқароси – Аҳмад Пўлатов, Акрам Файзуллаев ва Ҳамид Султонов – жалб қилинган. Уларнинг биринчиси тадбиркор бўлиб, қолган иккитаси эса акционер-тижорат (АТ) «Пахта-банк»нинг ходимлари экан.

Тергов органлари уларнинг ҳар бирини Ўзбекистон Республикаси (ЎзР) Жиноят кодекси (ЖК)нинг 167 (Ўзлаштириш ва растрата йўли билан талон-тарож қилиш), 205 (Ҳокимият ёки мансаб ваколатини суиистеъмол қилиш) ва 209 (Мансаб сохтакорлиги) моддаларида назарда тутилган жиноятларни содир этишда айблашган.

23 сентябрдан бошлаб мен мазкур ЖИ да Х.Султоновнинг ҳимоячиси сифатида иштирок этиб, ўз ҳимоям остидаги айбланувчи билан биргаликда ЖИ материаллари (ЖИМ) билан таниша бошладим. Уч жилдли ўта чигал ЖИМ ичига кира борган саримиз ЖИ сохталаштирилгани ойдинлаша борди.

Жиззах шаҳар прокуратураси терговчиси Тоҳир Ғаниев ва Зомин туман прокуратураси терговчиси Амир Янгибоевларнинг саводсизлиги (ёки ҳужжатларни сохталаштиришдаги устаси фаранглиги) ёқа ушлашга мажбур этар эди.

Жиззах туман прокурори Фарход Қулматов ва Зомин туман прокурори Инатулла Албековлар ҳам улардан қолишмас экан. И.Албеков сўз юритилаётган ЖИ бўйича суриштирув ва дастлабки тергов органларида қонунларнинг бажарилишини назорат қилувчи прокурор вазифасини бажармоқда эди.

Мазкур ЖИнинг асосий ҳужжати ҳисобланган «Жиноий ишни қўзғатиш ҳақидаги қарор»да Б.Тўйчиев: «Жиззах шаҳар прокурори катта ёрдамчиси Б.Р.Тўйчиев, ушбу кун [яъни, 2004 йил 31 март куни –Т.Ё.] Жиззах вилоят акциядорлик тижорат “Пахта банк” бошқармасида ўтказилган текшириш ҳужжатлари билан танишиб чиқиб …Жиззах шаҳар прокуратураси томонидан Жиззах АТ “Пахта банк” бошқармаси кредитлар берилишининг қонунийлиги ва уларнинг ўз вақтида қайтарилишининг аҳволи юзасидан текшириш ўтказилиб …» – деб ёзади.

Мен икки ташкилот – Назорат органларининг фаолиятини мувофиқлаштирувчи вилоят ҳудудий комиссияси ва АТ «Пахтабанк» Банк операциялари бўлими (БОБ) га сўров йўллаб, 2004 йилнинг 1 январидан 31 мартига қадар АТ «Пахтабанк» БОБ да ўтказилган текширишлар хусусидаги маълумотни менга такдим этишларини сўрадим.

Мазкур икки ташкилотлар жавоби бир хил эди: «Текшириш бўлмаган». Бу эса Б.Тўйчиевнинг Қарори сохта эканини кўрсатади. Бундай ҳолда, асоси сохта ҳужжат бўлган ҳамда ЖИни қўзғатишга сабаб бўлган Қарор суриштирув ва дастлабки тергов органларида қонунларнинг бажарилишини назорат қилувчи прокурор томонидан дарҳол бекор қилиниши, ЖИнинг ўзи эса ёпилиши лозим.

14 октябрь куни мен прокурор И.Албековнинг шахсан ўзига, юқорида айтилган икки ташкилотнинг ҳужжатларини илова қилган ҳолда ариза топширдим ва унда Б.Тўйчиевнинг ноқонуний чиқарган Қарорини бекор қилишни, ЖИни эса ёпишни илтимос қилдим. Назорат қилувчи прокурорнинг жавоби сурбетларча ёзилганлиги билан инсонни ҳайратга солади. И.Албеков Б.Тўйчиевнинг Қарорида нима ёзилган бўлса, худди ўшанинг ўзини такрорлаган, холос. Б.Тўйчиевнинг Қарори сохта эканлигини тўлиқ исботловчи ҳужжатлар ҳақида бирорта сўз ёзилмаган!! Ҳеч қандай раддия келтирилмаган!! Одил судга нисбатан бундан разилроқ жиноятни ўйлаб топиш қийин.

4 ноябрь куни мен вилоят прокурори Р.Муҳитдинов номига лавозимли шахс (И.Албеков)нинг ноқонуний ҳатти-ҳаракати устидан шикоят ёздим. Шикоятимда мен назорат этувчи прокурор (И.Албеков)ни юридик жавобгарликка тортишни ва уни мазкур ЖИ юритувидан четлатишни сўрадим. Бироқ, вилоят прокурори барча процессуал муддатларни бузган ҳолда Ҳимоянинг шикоятига ҳанузгача жавоб берган эмас.

18 ноябрь, фуқароларни қабул қилиш кунида мен Р.Муҳитдинов билан учрашишга ахд қилдим. Бу қадам нима билан тугагани мазкур мақоланинг иккинчи қисмида баён этилган. Шундай қилиб, вилоят прокурори Р.Муҳитдинов прокурор И.Албековнинг одил судга нисбатан содир этган жиноятини яширди ва ўзи ҳам худди шу жиноятни содир этди. Вилоят прокурорининг ҳимоячини қабул қилмаслиги суд Қарори ИЛГАРИДАН тайёрлаб қўйилганидан бошқа нарса эмас.

Жиноий ишлар бўйича Жиззах шаҳар судининг раиси Неъмат Бобожонов ва шу суд судьяси Ҳамид Ҳамдамовлар ҳам одил судга нисбатан жиноят содир этишди. Менинг ҳимоям остидаги Ҳ.Султонов айбланувчи тариқасида иштирок этаётган ЖИ ноқонуний қўзғатилгани сабабли судга оширилиши умуман мумкин эмаслиги кўриниб турган эди.

Мазкур ЖИ ёпилишига тамоман ишонган ҳолда мен 11 ноябрь куни Москвага, Халқаро Хельсинки Федерациясининг Бош Ассамблеяси сессиясига учиб кетдим. 15 ноябрь куни Москвадан кайтгач, ЖИ судга оширилганини эшитиб ҳайратга тушдим. ЖИни қабул қилган суд раиси Н.Бобожонов ҳам, ишни ўз ишюритувига қабул қилиб олган Ҳ.Ҳамдамов ҳам одил судга нисбатан жиноят содир этишда прокуратура ходимларига шерик бўлишган.

11 дан 16 ноябргача дам олиш куни (14 ноябрь) дан бошқа ҳар куни Ҳ.Ҳамдамов Ҳ.Султонов уйига суд котибини юборган ва у орқали Ҳ.Султоновни судга келишини талаб қилган. Н.Бобожонов ҳам, Ҳ.Ҳамдамов ҳам мазкур ЖИ сохта эканлигини яхши тушунадилар, бироқ улар ишни зўравонлик билан судга оширишга ҳаракат қилаётган прокуратуранинг тазйиқига дош бера олмаган бўлишлари мумкин.

Улар яна шуни яхши биладилар-ки, агар айбланувчи ва унинг ҳимоячиси судга борсалар, у ҳолда улар суднинг легитимлигини тан олган бўлар эдилар. Шу сабабли, Ҳ.Султоновга сотқин судни тан олдириш мақсадида судья Ҳ.Ҳамдамов изчиллик билан ҳар куни Ҳ.Султонов хонадонига суд котибини юбораверган.

Жиззах вилоятида судья Ҳ.Ҳамдамовнинг кинғир томонларини кўпчилик яхши билади. Айниқса у ўзининг салбий сифатларини 2002-03 йилларда Жиззах вилоятида ғаллани қайта ишлаш ва сақлаш корхоналари ходимлари устидан олиб борилган 241-сонли ЖИни ҳамда 2003-04 йилларда Жиззах шаҳар прокуратураси ходими Азимжон Бобохўжаев устидан олиб борилган ЖИни судда кўришда намоён этган. Бу судланувчилар унинг нообъективлиги ва нохолислигини узоқ вақтлар ёдларидан чиқармасалар керак.

Шундай қилиб, Жиззах вилоят прокурори Р.Муҳитдинов одил судга нисбатан жиноят содир этиш ҳисобига 22-503/02-1444 сонли ЖИда ҲАҚИҚАТни очиш олдига тўсиқ қўйиб, Ҳимояга: «Сен ЖИнинг сохта эканлигини истаганингча исботлайверишинг мумкин, биз эса ўз билганимизни қиламиз», деб одил судга нисбатан менсимаслигини кўрсатмоқда.

Ҳимоя нима қилиши керак? Биз Бош прокурорга шикоят қилишимиз мумкин, албатта. Мазкур ЖИ юзасидан Ҳимоя (яъни мен) икки марта Бош прокурор Р.Қодировга шикоят билан мурожаат қилган. Икки марта ҳам биз қуйидаги мазмунда жавоб олганмиз (масалан, прокуратура органларида терговни назорат қилиш бошқармаси бошлиғи У.М.Ҳамиджоновнинг Жиззах вилоят прокурорининг 1-чи муовини Т.Ҳайталиевга ёзади): «Фуқаро Т.Ёқубовнинг ҳимоясида бўлган Ҳ.Султоновни асоссиз равишда жиноий жавобгарликка тортилаётгани ҳақида Бош прокурор номига ёзган аризаси юборилмоқда. Аризада кўрсатилган важлар юзасидан муаллифга қонунда кўрсатилган муддатда жавоб берилишини таъминлашингизни сўрайман».

Лўттибозликдан бошқа нарса эмас. Ҳимоя (яъни мен) лавозимли шахс, айнан вилоят прокурори Р.Муҳитдинов устидан шикоят қилган. Қонунда шикоятни шикоят қилинган лавозимли шахс (ёки унинг идораси)га юбориш тақиқланади. Юқори инстанцияларга шикоят қилиш ана шундай натижага олиб келди.

Давлат раҳбари ўз нутқларида Ўзбекистонда ҳуқуқий давлат қурилмоқда деган даъво қилишдан олдин прокуратура ходимларининг ҳеч бўлмаганда кундалик ҳатти-ҳаракатларига бир назар ташласа ёмон бўлмас эди.

Нима қилиш керак? Бизда битта йўл колди, ҳолос: бу – вилоят прокуратураси ёки ҳокимияти бинолари олдига чиқиб, очиқ норозилик пикетларида туришдир. Демак, инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилувчиларни, оддий одамларни норозилик пикетларига чиқишга ҳукуматнинг ўзи мажбур қилмоқда.

Ўзбекистон Республикаси Бош прокурори, Жиззах вилоят прокурори ва ҳокими диққатига шуни маълум қиламан-ки, мен, Ўзбекистон Инсон Ҳуқуқлари Жамияти раиси Толиб Ёқубов, 2004 йил 29 ноябрдан бошлаб Жиззах вилояти прокуратураси ва судида (ва уларнинг шаҳар ва туман бўлимларида) шаклланган ҳуқуқбузарлик, қонунбузарлик ва одил судга нисбатан жиноят содир қилишига карши узлуксиз норозилик пикетида тураман.

Менинг ҳимоямдаги Ҳамид Султоновнинг яқинлари ва дўстлари, ҳамда вилоятдаги инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилувчилар мен уюштираётган акцияни куллаб-кувватлайдилар деган умид билдираман.


Охирги сўз

Мустакиллик йилларида ишлаб чиқилган қонунлар дунёда энг ёмон қонунлар бўлмаса-да, бироқ мазкур йилларда шаклланган ўзбек одил суди совет одил судининг энг ёмон томонларини ўзлаштирди. У ўзига совет одил судининг жазоловчи функцияларини мерос қилиб олди, холос.

Ўзбекистон ўз мустақиллигининг дастлабки йилларида «веспасианлик даврига» шиддат билан кириб борганлиги туфайли, ўзбек суд системаси ҳамма нарсадан «пул қиладиган» тадбиркор ташкилотга айланди. Бу – «веспасианлик даврининг» асосий белгиларидан биридир. У ўзининг асосий вазифаси – ҲАҚИҚАТНИ ИЗЛАШдан тамоман узоқлашди.

Рим ҳуқуқи давридан бошлаб одил суд жамиятнинг юзи деб ҳисобланиб келинган. Одил суд ўз вазифасидан қанчалик узоқлашса, жамият инқирози шунчалик чуқурлашади. Ўзбекистонда одил суд ва жамиятнинг инқирози равшан кўриниб турибди. У йил сайин чуқурлашмоқда ва мамлакатдаги сиёсий режимнинг ўлимини яқинлаштирмоқда.

Сиёсий режим эса ҳеч бўлмаганда битта, бошдан-оёқ сохталаштирилган ЖИда, ўзининг мағлубиятини тан олишни ҳам истамаётир. Унинг намоёндаларининг фикрича муҳолифат ёки инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилувчи ташкилот вакиллари томонидан ҳатто кичик бир мағлубиятга учраш ҳам улар учун ўлим билан баробардир. Шунинг учун ҳам режимга хизмат қилувчилар, ўзларини мағлубиятдан сақлаш мақсадида, одил судга нисбатан жиноят содир этишга ҳам тайёрлар.

Толиб Ёқубов,
Ўзбекистон Инсон Ҳуқуқлари Жамияти раиси.

Categories: МАҚОЛАЛАР | Метки: , , , | Leave a comment

Post menyusi

Javob berish

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Изменить )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Изменить )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Изменить )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Изменить )

w

Connecting to %s

Blog at WordPress.com.